САПАРҒАЛИ БЕГАЛИН ЖӘНЕ ШЕТЕЛ ПРОЗАСЫНДАҒЫ АҢШЫЛЫҚ МОТИВІ: САЛЫСТЫРМАЛЫ ӘДЕБИ ТАЛДАУ

Аңдатпа

Мақалада Сапарғали Бегалиннің «Сәтжан», «Көксегеннің көргендері», «Бала мерген» шығармаларындағы аңшылық мотиві Джеймс Фенимор Купер, Джек Лондон, Майн Рид және Эрнест Томпсон Сетон прозасының жекелеген туындыларымен салыстырыла қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – табиғатпен қарым-қатынастың кейіпкердің тәжірибелік білімін, қоғамдағы орнын және адамгершілік таңдауын қалыптастырудағы қызметін анықтау. Сапалық мәтіндік талдау мен салыстырмалы әдебиеттану әдістері табиғатты танып-білу, ересектермен қарым-қатынас, пейзаждың сюжеттік қызметі және адам мен жануар алдындағы жауапкершілік өлшемдеріне негізделді. Талдау Бегалиннің бала кейіпкерлері аңшылық дағдыларын ұрпақтар сабақтастығы және ауыл қауымының мүддесі аясында меңгеретінін көрсетеді. Лондонның Киші тапқырлық арқылы әділ үлестіру талабын жүзеге асырса, Сетонның Яны аңды атудан бас тарту арқылы адамгершілік ұстанымын танытады. Купер мен Ридтің ересек аңшылары бала бейнесінің тікелей баламасы ретінде емес, салыстырудың қосымша контексі ретінде алынды. Аңшылықтың ортақ баяндау қызметтері анықталып, кейіпкерлердің жасына, жанрына және мәдени ортасына қатысты айырмашылықтар сақталды. Аңшылықты бейнелеуді табиғатты қорғау идеясымен автоматты түрде теңестіруге болмайтыны негізделді. Нәтижелер балалар прозасын оқытуда, салыстырмалы әдебиеттану семинарларында және адам мен жануар қатынасын зерттеуде қолданылуы мүмкін. Тұжырымдар талданған эпизодтармен шектеледі және жас оқырманға ықпалдың тәжірибелік өлшемі ретінде ұсынылмайды.