К. ТОҚАЕВТЫҢ «СОЛДАТ СОҒЫСҚА КЕТТІ» РОМАНЫ ПОЭТИКАСЫНДАҒЫ АТАЛЫМНЫҢ ҚЫЗМЕТТЕРІ
Кілт сөздер:
«лейтенанттық проза», роман, К. Тоқаев, атау, Солдат соғысқа кетті, «окоп шындығы».Аңдатпа
Мақалада Кемел Тоқаевтың «Солдат соғысқа кетті» романының көркемдік құрылымындағы негізгі элементтердің бірі ретінде әдеби шығарманың атауының поэтикасы қарастырылады. Ю. М. Лотманның шығарманың атауы мәтінге семиотикалық «кілт» ретінде қызмет етеді деген идеяларына сүйене отырып, автор роман атауының оның идеялық-эмоционалдық мазмұнын қалай жинақтайтынын және оқырман интерпретациясының бағытын қалай айқындайтынын зерттейді.
Зерттеудің нысаны – романның көркем мәтіні, ал зерттеу пәні – шығарманың құрылымы мен оқырман қабылдауын айқындайтын аталымның поэтикалық және мағыналық қызметтері. Зерттеудің мақсаты – аталымның мәтін тақырыбының өзегін қалыптастырудағы, композицияны ұйымдастырудағы және мағыналық қабылдау бағыттарын анықтаудағы рөлін ашу. Осы мақсатқа сәйкес мынадай міндеттер қойылады: аталымдағы негізгі сөздердің семантикасын талдау; оның тарихи-мәдени контекст жасауға ықпалын сипаттау; аталымның романның мотивтік жүйесімен байланысын анықтау; кейіпкер бейнесінің қалыптасуына және сюжет дамуына әсерін белгілеу; баяндау барысында шығарма атауының мағыналық трансформациясын қадағалау.
Зерттеу гипотезасы бойынша «Солдат соғысқа кетті» аталым тек номинативтік қана емес, сонымен бірге концептуалды-ұйымдастырушы қызмет атқарады: ол интерпретация шеңберін белгілеп, орталық қақтығысты кодтайды және баяндаудың эмоциялық-экзистенциалдық реңін айқындайды. Романның атауы семантикалық құрылымына өзіндік пролог ретінде қызмет етіп, оқу үдерісін нақты оқиғадан адамның соғыс кезеңіндегі тағдырын көпқабатты түсінуге қарай бағыттайды.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Журналдың редакциясы Қазақстан Республикасының авторлық құқық туралы заңын және тиісті халықаралық шарттарды басшылыққа алады. Авторлар өздерінің авторлық құқықтарын сақтайды және «Шәкәрім университетінің хабаршысы. «Тарих ғылымдары сериясы» журналына қолжазбаның алғашқы жариялану құқығығын береді. Автор журналға тиісті сілтеме жасаған жағдайда материалды кез келген тасымалдағышта және кез келген форматта көшіруге және таратуға құқылы. Оқырмандар мен пайдаланушылар жұмыстың авторы көрсетілген және осы журналға сілтеме берілген жағдайда материалды еркін көшіріп, тарата және қолдана алады. Авторлық құқық мақала жазуға елеулі үлес қосқан әрбір бірлескен автордың адалдығы мен жауапкершілігін білдіреді. Автор журналдың веб-сайтына тиісті сілтемені көрсеткен жағдайда өз басылымдарын институционалды немесе басқа қоймаларда сақтауға құқылы.
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
Авторлық құқық мақала жазуға елеулі үлес қосқан әрбір бірлескен автордың адалдығы мен жауапкершілігін білдіреді.
Автор журналдың веб-сайтына тиісті сілтемені көрсеткен жағдайда өз басылымдарын институционалды немесе басқа қоймаларда сақтауға құқылы.