ХХ ҒАСЫР БАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ РОМАНЫНЫҢ ГЕНЕЗИСІ ЖӘНЕ СҰЛТАНМАХМҰТ ТОРАЙҒЫРОВТЫҢ КӨРКЕМДІК-ИДЕЯЛЫҚ ІЗДЕНІСТЕРІ
DOI:
https://doi.org/10.53360/3080-387X-2026-1-2(6)-76-84Кілт сөздер:
қазақ романы, Сұлтанмахмұт Торайғыров, жанрлық эволюция, «Қамар сұлу», «Кім жазықты?», реализм, поэтика, фольклорлық дәстүр.Аңдатпа
Мақалада ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі роман жанрының тууы, қалыптасуы мен жанрлық-стильдік даму эволюциясы қарастырылған. Зерттеудің негізгі объектісі ретінде ұлттық прозаның алғашқы қарлығаштары саналатын М. Дулатовтың «Бақытсыз Жамал», С. Көбеевтің «Қалың мал» туындыларымен қатар, Сұлтанмахмұт Торайғыровтың «Қамар сұлу» және «Кім жазықты?» романдары алынды. ХХ ғасыр басындағы мерзімді басылымдардың («Қазақ» газеті, «Айқап» журналы) роман жанрының пайда болуына қосқан меценаттық және ағартушылық үлесі, соның ішінде Есенғұл қажы Маманов жариялаған тұңғыш роман бәйгесінің тарихи маңызы мен ұлттық сананы оятудағы рөлі жан-жақты талданады. С.Торайғыров шығармаларындағы әйел теңсіздігі, әлеуметтік қайшылықтар, отарлау саясатының зардаптары және ұрпақтар арасындағы рухани дағдарыс мәселелері көркемдік деңгейде зерделенеді. Сонымен бірге, автор туындыларындағы лиризм мен прозаның үндесуі, фольклорлық дәстүрлер мен этнографиялық элементтердің қолданылу ерекшеліктері, сондай-ақ кейіпкерлер психологиясын ашудағы портреттік және хат-диалог формаларының қызметі теориялық тұрғыдан негізделеді. Зерттеу нәтижесінде ХХ ғасыр басындағы қазақ романдарының шағын көлемділігіне қарамастан, мазмұндық әрі әлеуметтік салмағы жағынан толыққанды реалистік роман деңгейіне көтерілгендігі, ұлттық прозаның классикалық арнасын қалыптастырғаны толық дәлелденеді.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Журналдың редакциясы Қазақстан Республикасының авторлық құқық туралы заңын және тиісті халықаралық шарттарды басшылыққа алады. Авторлар өздерінің авторлық құқықтарын сақтайды және «Шәкәрім университетінің хабаршысы. «Тарих ғылымдары сериясы» журналына қолжазбаның алғашқы жариялану құқығығын береді. Автор журналға тиісті сілтеме жасаған жағдайда материалды кез келген тасымалдағышта және кез келген форматта көшіруге және таратуға құқылы. Оқырмандар мен пайдаланушылар жұмыстың авторы көрсетілген және осы журналға сілтеме берілген жағдайда материалды еркін көшіріп, тарата және қолдана алады. Авторлық құқық мақала жазуға елеулі үлес қосқан әрбір бірлескен автордың адалдығы мен жауапкершілігін білдіреді. Автор журналдың веб-сайтына тиісті сілтемені көрсеткен жағдайда өз басылымдарын институционалды немесе басқа қоймаларда сақтауға құқылы.
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
Авторлық құқық мақала жазуға елеулі үлес қосқан әрбір бірлескен автордың адалдығы мен жауапкершілігін білдіреді.
Автор журналдың веб-сайтына тиісті сілтемені көрсеткен жағдайда өз басылымдарын институционалды немесе басқа қоймаларда сақтауға құқылы.