Этика научных публикаций

Şakarim Üniversitesi Bülteni. Filoloji Serisi Dergisinin Yayın Etiği İlkeleri

"Şakarim Üniversitesi Bülteni. Filoloji Serisi Dergisi" (bundan sonra “Dergi” olarak anılacaktır), faaliyetlerinde profesyonellik, nesnellik, bilimsellik ve tarafsızlık ilkelerini esas almakta; bilimsel yayının hazırlanması ve araştırma sonuçlarının yaygınlaştırılması konusunda yazarlara karşı etik sorumluluk üstlenmektedir.

Editörlük ile yazarlar arasındaki ilişkiler şeffaflık, dürüstlük, nezaket, adalet ve nesnellik ilkelerine dayanmaktadır.

Gönderilen makaleler yayıma hazırlık sürecinden geçirilir. Bu süreçte telif hakları, Kazakistan Cumhuriyeti’nin yürürlükteki mevzuatı ve düzenlemelerine uygun olarak korunur.

Dergide yayımlanmak üzere kabul edilen bilimsel makaleler, ilgili bilim alanında uzman hakemler tarafından zorunlu **çift kör hakemlik (double-blind peer review)** sürecinden geçirilir.

Editörlük ile makale yazarları ve hakemler arasındaki iletişim, çevrim içi **OJS (Open Journal Systems)** platformu aracılığıyla ve gerekli durumlarda e-posta yoluyla yürütülmektedir.

Bilimsel yayın faaliyetleri, Kazakistan Cumhuriyeti Bilim ve Yükseköğretim Bakanlığı Bilim ve Yükseköğretimde Kalite Güvence Komitesi tarafından bilimsel faaliyet sonuçlarının yayımlanması için tavsiye edilen dergiler listesine kabul edilme şartlarına uygun olarak gerçekleştirilmektedir ([https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600013409](https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600013409)).

## Bilimsel Makalelerin Yayın Etiği

Bir makalenin kabul veya reddedilmesinde temel ölçütler; çalışmanın güncelliği ve bilimsel önemi, derginin kapsamına uygunluğu, özgünlüğü ve verilerin güvenilirliği, anlatımın açıklığı ve dergi tarafından belirlenen tüm yazım kurallarına uygunluğudur.

Editörlük, makalenin kabulü, değerlendirilmesi ve hakemlik sürecinde tam gizlilik ilkesini garanti eder.

Bir makalenin yayımlanabilmesi için iki hakemin olumlu görüş bildirmesi gerekmektedir. Bir olumlu ve bir olumsuz değerlendirme olması durumunda, editör kurulu makale ve gerekli düzeltmeler hakkında ortak karar alır ve yazarı bilgilendirir.

Editörlük, yazarlar ve hakemler arasındaki ilişkilerde çıkar çatışmasına izin vermez.

## Bilimsel Yayınlarda Yazar Etiği

Yazarlar, **Şekərim Üniversitesi Bülteni. Filoloji Serisi Dergisi**’ne gönderilen makalenin özgün olduğunu, derginin yayın dillerinden birinde yazıldığını ve daha önce tamamen veya kısmen yayımlanmadığını garanti ederler.

Aynı makalenin eş zamanlı olarak başka bir dergiye gönderilmesi etik dışı davranış olarak değerlendirilir ve makalenin değerlendirme sürecinden çıkarılmasına neden olabilir.

Yazar veya yazarlar grubu, araştırma sonuçlarının yeniliği ve doğruluğu konusunda birincil sorumluluğu taşıdığını kabul eder. Bu sorumluluk aşağıdaki ilkelerin gözetilmesini gerektirir:

* Yazarlar, araştırmalarının sonuçlarını doğru ve güvenilir biçimde sunmalıdır. Bilerek yanlış veya tahrif edilmiş bilgiler kabul edilemez.
* Makalede sunulan araştırma sonuçlarının tamamen özgün olduğu garanti edilmelidir. Başka kaynaklardan alınan bölümler veya görüşler, ilgili yazar ve kaynağa atıf yapılarak belirtilmelidir.
* Aşırı alıntı, intihal, uygun şekilde gösterilmeyen alıntılar, yeniden ifade etme yoluyla yapılan gizli intihal ve başkalarının araştırma sonuçlarını sahiplenme etik dışı ve kabul edilemez davranışlardır.
* Araştırmanın yürütülmesine katkı sağlayan tüm kişi ve çalışmalar uygun şekilde belirtilmeli ve ilgili kaynaklara atıf yapılmalıdır.
* Yazarlar, değerlendirme sürecinde olan veya başka bir dergide yayımlanmış bir makaleyi dergiye göndermemelidir. Aynı çalışmanın birden fazla dergiye eş zamanlı olarak sunulması etik dışı kabul edilir.
* Makalenin ortak yazarları arasında yalnızca araştırmaya önemli katkı sağlayan kişiler yer almalıdır. Araştırmaya katkı sağlamayan kişilerin ortak yazar olarak gösterilmesi kabul edilemez.
* Sorumlu yazar, varsa tüm ortak yazarların makalenin son hâlini onayladığını ve yayımlanmak üzere gönderilmesine rıza gösterdiğini garanti etmelidir.
* Yazar, makalenin değerlendirme sürecinde veya yayımlandıktan sonra önemli bir hata veya yanlışlık tespit ederse, bunu derhal editörlüğe bildirmelidir.
* Dergi, yukarıda belirtilen ilkelere uymayan herhangi bir makaleyi reddetme hakkını saklı tutar.
* Araştırma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından finanse edilmişse, finansman kaynağı açıkça belirtilmeli ve araştırma ile makalenin hazırlanmasındaki rolü açıklanmalıdır.

## Bilimsel Yayınların Hakemlik Etiği

Hakemler, bilimsel değerlendirme sürecini tarafsızlık ilkesi doğrultusunda yürütmekle yükümlüdür. Bu kapsamda aşağıdaki ilkeler esas alınır:

* Hakem, yalnızca uzmanlık alanına giren ve zamanında değerlendirebileceği makaleler için hakemlik görevini kabul etmelidir.
* Hakem, değerlendirme sürecinin gizliliğine saygı göstermeli; makale veya hakemlik sürecine ilişkin bilgileri editörlük tarafından yetkilendirilmiş kişiler dışında kimseyle paylaşmamalıdır.
* Değerlendirme amacıyla gönderilen makale gizli bir belge olarak kabul edilmeli ve editörlük izni olmaksızın üçüncü kişilerle paylaşılmamalı veya tartışılmamalıdır.
* Hakem, araştırma sonuçlarını nesnel ve gerekçeli biçimde değerlendirmelidir. Yazara yönelik kişisel eleştiriler kabul edilemez.
* Değerlendirme amacıyla incelenen ve henüz yayımlanmamış çalışmalardan elde edilen bilgiler kişisel çıkar amacıyla kullanılamaz.
* Değerlendirmeler nesnel olmalı; sonuçlar açık, anlaşılır ve gerekçelendirilmiş biçimde ifade edilmelidir ki yazarlar çalışmalarını geliştirebilsinler.

# YAPAY ZEKA (YZ) İLE İLGİLİ YAYIN ETİĞİ İLKELERİ

1. Dergi editörlüğü, araştırma yürütülmesi ve makale hazırlanması süreçlerinde yapay zekâ araçlarının kullanımını tavsiye etmemektedir.
2. Hiçbir yapay zekâ programı veya aracı, hiçbir koşul altında makalenin yazarı ya da ortak yazarı olarak gösterilemez. Aynı şekilde, araştırmaya veya makalenin hazırlanmasına katkıda bulunan kişiler listesinde de yer alamaz. Çünkü yapay zekâ sistemleri yayımlanan çalışmanın sorumluluğunu üstlenemez, çıkar çatışması beyanında bulunamaz ve telif haklarını yönetemez.
3. Makale hazırlanırken yapay zekâ kullanılmışsa, yapay zekânın hangi bölümlerin oluşturulmasında kullanıldığı açık ve ayrıntılı biçimde belirtilmelidir. Bu bilgi giriş bölümünde veya “Araştırma Yöntemleri” kısmında verilebilir.
4. Yapay zekâ kullanımına ilişkin açıklamada kullanılan aracın adı, sürümü ve geliştiricisi belirtilmelidir (örneğin: ChatGPT, GPT-4 tabanlı, 25 Eylül sürümü, OpenAI tarafından geliştirilmiştir).
5. Editörlük, yapay zekâ kullanılarak hazırlanmış makalelerin yayımlanıp yayımlanmayacağına karar verme hakkını saklı tutar. Yapay zekâ kullanıldığı hâlde bunun belirtilmemesi durumunda makale yayından çıkarılabilir veya yayımlanması reddedilebilir.
6. Hakem değerlendirmelerinde yapay zekâ kullanılamaz. Makale veya hakem raporlarından alınan bölümlerin yapay zekâ sistemlerine yüklenmesi, yazar tarafından sunulan gizli bilgilerin ifşasına yol açabilir.
7. Bu ilkelerin ihlal edildiğine dair şüphe oluşması durumunda hakem, editörlüğü bilgilendirmelidir. Bir makalenin veya belirli bölümlerinin yapay zekâ tarafından oluşturulduğu düşünülüyor ve buna ilişkin açıklama bulunmuyorsa, bu durum değerlendirme raporunda çalışmanın doğruluğunu ve/veya yayımlanabilirliğini etkileyen bir unsur olarak belirtilebilir.
8. Editörlük personelinin de makaleler üzerinde çalışırken yapay zekâ kullanmasına izin verilmez. Bunun nedeni, makale veya hakem raporlarından alınan içeriklerin yapay zekâ sistemlerine yüklenmesi hâlinde gizliliğin ihlal edilme riskinin yüksek olmasıdır.