SÖYLEM VE TOPLUMSAL CINSIYET İLETIŞIMININ KURAMSAL BOYUTLARI

Öz

Bu çalışma, söylem ve toplumsal cinsiyet iletişiminin kuramsal boyutlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Söylem kavramı, dil aracılığıyla gerçekleştirilen somut bir iletişim sürecidir. Aynı zamanda bireyler arasındaki dilsel etkileşimin temel aracıdır.

Araştırmanın amacı, dil ve toplum arasındaki etkileşim çerçevesinde toplumsal cinsiyet ilişkilerinin söylem düzeyinde oluşum özelliklerini incelemektir.

Günümüzde toplumsal cinsiyet iletişimi önemli bir araştırma konusu hâline gelmiştir. Dil aracılığıyla gerçekleşen bu iletişim biçimi; dilbilim, psikoloji, sosyoloji ve kültürel çalışmalar gibi bilim dallarıyla yakından ilişkilidir. Örneğin, Robin Lakoff'un Language and Woman’s Place (1975) adlı eserinde kadınların konuşma biçiminin daha nazik, yumuşak ve tarafsız özellikler taşıdığı, erkeklerin konuşma biçiminin ise daha doğrudan ve yönlendirici bir nitelik gösterdiği belirtilmektedir. Psikolojik açıdan ele alındığında toplumsal cinsiyet iletişimi, bireylerin düşünme biçimleri ile duygularını ifade etme ve algılama süreçlerindeki farklılıklarla ilişkilidir. Psikolog Deborah Tannen, You Just Don’t Understand (1990) adlı eserinde erkeklerin iletişim tarzını «status talk» (statü odaklı konuşma), kadınların iletişim tarzını ise «rapport talk» (ilişki ve duygusal bağ kurmaya yönelik konuşma) kavramlarıyla açıklamaktadır.

Toplumsal cinsiyet (İng. gender), kadınlık ve erkekliğin toplumsal tanımlarıyla birlikte kadınların, kız çocuklarının, erkeklerin ve erkek çocuklarının rollerini belirleyen kültürel, siyasal ve toplumsal uygulamalar ile normlar aracılığıyla toplum tarafından oluşturulan bir toplumsal yapıdır.

Günümüzde söylem ve toplumsal cinsiyet iletişiminin kuramsal boyutları, dilbilim, kültürel çalışmalar ve iletişim bilimlerinin önemli ve güncel araştırma alanlarından biridir. Bu bilim dalları, küreselleşme çağında dil ile toplum arasındaki ilişkinin incelenmesine olanak sağlamaktadır. Ahmet Baytursınulı, Kudaybergen Jübanoğlı ve Ibıray Altınsarin'in eserleri, toplumsal cinsiyet iletişimi açısından karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Kuramsal açıdan bu araştırma alanı; toplumdilbilim, edimbilimsel dilbilim, bilişsel dilbilim ve feminist dilbilim ile yakından ilişkilidir. Ayrıca toplumsal cinsiyet iletişiminin kuramsal boyutları yalnızca davranış ve konuşma biçimiyle sınırlı kalmayıp dinî açıdan da incelenmektedir. Araştırma sonucunda söylem ve toplumsal cinsiyet iletişiminin birlikte ele alınmasının, dil ile toplum arasındaki etkileşimin, toplumsal cinsiyet eşitliği sorununun ve dil kültürünün toplumsal niteliğinin anlaşılmasına katkı sağladığı ortaya konulmaktadır.